COVID-19 και Οφθαλμοί

Όπως είναι ήδη γνωστό, ένα βασικό μέτρο προσωπικής υγιεινής είναι να αποφεύγουμε τα ακουμπάμε τα μάτια μας, το εσωτερικό της μύτης μας και το στόμα μας με βρώμικα χέρια. Μικρόβια και ιοί μπορούν μέσω του στόματος και της μύτης να περάσουν στο αναπνευστικό σύστημα ή να καταποθούν και να καταλήξουν στο γαστρεντερικό σύστημα. Τι συμβαίνει όμως με τα μάτια μας και ποια η σχέση του SARS-CoV-2 με αυτά;

Αρχικά να αναφέρουμε λίγα πράγματα από την ανατομία του οφθαλμού. Ο οφθαλμός όπως τον βλέπουμε δεν δημιουργεί μια τέλεια σφαίρα καθώς μπροστά από την κόρη του οφθαλμού σχηματίζεται μια “καμπύλη”. Αυτή η καμπύλη είναι ο Κερατοειδής Χιτώνας και είναι διάφανος ώστε να τον διαπερνά το φως. Το λευκό του ματιού είναι η συνέχεια του κερατοειδούς και ονομάζεται Σκληρός Χιτώνας. Ο σκληρός χιτώνας και η εσωτερική επιφάνεια των βλεφάρων μας καλύπτονται από μια προστατευτική “μεμβράνη” που λέγεται Επιπεφυκότας. Πάνω και έξω από το κάθε μάτι μας βρίσκεται ο κύριος Δακρυϊκός Αδένας που παράγει τα δάκρυα. Αυτά ενυδατώνουν τον οφθαλμό και τελικά καταλήγουν στην μεριά του οφθαλμού που βρίσκεται κοντά στην μύτη μας. Εκεί υπάρχει μία δίοδος, ένας “σωλήνας”, που καταλήγει στο εσωτερικό της μύτης.

Επομένως, μικρόβια που φτάνουν στον οφθαλμό μπορούν όντως να περάσουν στην μύτη και τελικα να φτάσουν σε άλλα σημεία του σώματος. Επίσης, σε μικρότερο βαθμό, υπάρχει η πιθανότητα να περάσουν μέσα στο ίδιο το μάτι πριν προλάβουν να φτάσουν στην μύτη. 

Μπορεί ο SARS-CoV-2 να μας μολύνει μέσω των ματιών; 

Όπως και άλλα μικρόβια ο SARS-CoV-2 μπορεί μέσω των ματιών να καταλήξει στην μύτη και τελικά στους πνεύμονες. Επομένως, είναι σημαντικό να προστατευτούμε σε κάποιο βαθμό. Το πιο σημαντικό βήμα είναι το πλύσιμο των χεριών πριν ακουμπήσουμε τα μάτια μας με τα χέρια μας καθώς μπορεί να υπήρχε ο ιός σε κάποια επιφάνεια που ακουμπήσαμε προηγουμένως. Η μετάδοση με σταγονίδια που φτάνουν στα μάτια μας δεν φαίνεται να είναι σημαντική έως τώρα. Ωστόσο συστήνεται 1) να αποφεύγεται το μακιγιάζ των ματιών, 2) να αποφεύγεται η χρήση των φακών επαφής κατά την διάρκεια της πανδημίας και 3) η χρήση γυαλιών. Σε ιδιαίτερο κίνδυνο να νοσήσουν μέσω των ματιών, και άρα σε ανάγκη για επιπλέον μέτρα προστασίας, φαίνεται να είναι οι οφθαλμίατροι και όσοι λόγω της εργασίας τους έρχονται σε κοντινή επαφή με τα μάτια πολλών ατόμων.

Μπορεί ο SARS-CoV-2 να μεταδοθεί μέσω των δακρύων;

Προς το παρόν φαίνεται μάλλον απίθανο. Σε δείγματα δακρύων και του επιπεφυκότα, σε ασθενείς με Covid-19, δεν βρέθηκαν στοιχεία του ιού. Μόνο σε κάποιους ασθενείς που εμφάνισαν Επιπεφυκίτιδα λόγω του ιού βρέθηκε ο ιός στα δάκρυα. Ακόμη και τότε όμως ήταν σε μικρότερο ποσό απ’ ό,τι σε ρινοφαρυγγικά δείγματα.

Μπορεί ο SARS-CoV-2 να επηρεάσει τα μάτια;

Αν και όχι συχνά, ο ιός μπορεί να οδηγήσει σε λοίμωξη του επιπεφυκότα, δηλαδή Επιπεφυκίτιδα. Τα συμπτώματα είναι Υπεραιμία του Επιπεφυκότα (κοκκίνισμα στο μάτι), Οίδημα (πρήξιμο) του Επιπεφυκότα και του Βλεφάρου, Δακρύρροια, Αίσθημα ξένου σώματος και Αυξημένη παραγωγή σμήγματος από τους αδένες των βλεφάρων. Μείωση της όρασης και άλλες σοβαρές επιπλοκές δεν έχουν αναφερθεί και γενικά η λοίμωξη του επιπεφυκότα θα ιαθεί εύκολα με το πέρασμα λίγου χρόνου.

Ο τρόπος που ο ιός προκαλεί την επιπεφυκίτιδα δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητός καθώς φαίνεται πως τα κύτταρα του επιπεφυκότα και του κερατοειδούς χιτώνα δεν διαθέτουν το ένζυμο ACE2, το οποίο χρησιμοποιεί ο ιός. Έτσι είναι μάλλον δύσκολο η επιπεφυκίτιδα να ξεκινάει μόλις ο ιός έρθει σε επαφή με το μάτι. Πιο πιθανό σενάριο είναι πως ο επιπεφυκότας επηρεάζεται ως κομμάτι της γενικότερης λοίμωξης που προκαλεί ο SARS-CoV-2 λόγω των κυτταροκινών και της ιαιμίας. Παρ’ όλα αυτά έχουν αναφερθεί και περιπτώσεις όπου το μοναδικό σύμπτωμα της λοίμωξης από τον ιό ήταν η επιπεφυκίτιδα.

Ποιοι κινδυνεύουν; Πως μεταδίδεται ο ιός;

Ποιοι κινδυνεύουν από τον ιό;

Ο ιός επηρεάζει τους ασθενείς σε διαφορετικό βαθμό και η νόσος κυμαίνεται από ασυμπτωματική έως και αρκετά σοβαρή ώστε να οδηγήσει στον θάνατο. Οι περισσότεροι ασθενείς που μολύνονται εμφανίζουν ήπια (8 στους 10 ασθενείς) προς μέσης βαρύτητας λοίμωξη του αναπνευστικού και θα αναρρώσουν χωρίς να χρειαστούν ειδική φροντίδα. Αν και ο ιός μπορεί να μολύνει άτομα οποιασδήποτε ηλικίας, φύλου και φυλής, μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής λοίμωξης εμφανίζουν όσοι είναι άνω των 60 ετών και όσοι έχουν σοβαρές συννοσηρότητες όπως: Καρδιαγγειακή Νόσος, Σακχαρώδης Διαβήτης, Υπέρταση, Χρόνιες νόσοι του Αναπνευστικού και Καρκίνος.

Πως μεταδίδεται ο ιός;

Η μετάδοση του ιού γίνεται κυρίως μέσω σταγονιδίων τα οποία απελευθερώνουν οι ασθενείς με τον βήχα, το φτέρνισμα και, λιγότερο με την ομιλία. Επίσης μπορεί να μεταδοθεί αν κάποιος έρθει σε επαφή με μολυσμένες επιφάνειες και μετά ακουμπήσει το στόμα, την μύτη ή τα μάτια του. Να τονίσουμε εδώ ότι σε αντίθεση με τα βακτήρια, οι ιοί δεν πολλαπλασιάζονται όταν παραμένουν σε επιφάνειες. Μέχρι στιγμής δεν έχει καταγραφεί μετάδοση μέσω του αέρα. Ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στο New England Journal of Medicine ανέφερε πως ο ιός μπορεί να παραμείνει στον αέρα για περίπου 3 ώρες όμως η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε για την έρευνα δεν αντιπροσωπεύει τις καθημερινές συνθήκες και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επιβεβαιώνει αυτό το γεγονός.

Πως δρα ο ιός;

Η παθογένεια του SARS-CoV-2, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο προκαλεί την νόσο, ακόμη δεν είναι πλήρως κατανοητή, όμως έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Γνωρίζουμε πως ο ιός μολύνει κύτταρα χρησιμοποιώντας το ένζυμο “Μετατρεπτικό Ένζυμο της Αγγειοτενσίνης 2” (ΜΕΑ2 ή ACE2 στα Αγγλικά). Το ένζυμο αυτό εντοπίζεται στους πνεύμονες, στην καρδιά, στο στόμα, στην γλώσσα, στο έντερο, στους νεφρούς και πιθανόν στα χολαγγεία.

Με την είσοδο του ιού στα κύτταρα που έχουν το ένζυμο, αυτά σταματούν τις φυσιολογικές λειτουργίες τους. Για τα κύτταρα του πνεύμονα αυτό σημαίνει πως σταματούν να απομακρύνουν την βλέννη, η οποία παράγεται καθημερινά σε όλους, με αποτέλεσμα αυτή να συσσωρεύεται στις κυψελίδες, μαζί με άλλα σωματίδια.

Το ανοσοποιητικό σύστημα ενεργοποιείται και ξεκινάει η διαδικασία της φλεγμονής, σε μια προσπάθεια του οργανισμού να αμυνθεί στον ιό. Μαζεύονται κύτταρα του ανοσοποιητικού τα οποία ενισχύουν ακόμη περισσότερο την φλεγμονή, παράγοντας πολλές κυτταροκίνες. Εάν με αυτή την πρώτη αντίδραση του οργανισμού μας δεν καταπολεμηθεί ο ιός, η φλεγμονή θα γίνει επικίνδυνη και για το σώμα μας και θα καταλήξει σε Πνευμονία.

Οι κυτταροκίνες που απελευθερώνονται μπορούν να απομακρυνθούν από τον πνεύμονα και να φτάσουν σε όλο μας το σώμα. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την ιαιμία που ακολουθεί την φλεγμονή του πνεύμονα, μπορεί να οδηγήσει τελικά σε Πολυοργανική Ανεπάρκεια.

Η Κλινική Εκδήλωση του ιού

Τι συμπτώματα προκαλεί ο ιός;

Τα τυπικά συμπτώματα που προκαλεί ο ιός είναι Πυρετός, Ξηρός Βήχας και Αίσθημα Κόπωσης. Ο πυρετός μπορεί να είναι το πιο συχνό σύμπτωμα αλλά δεν είναι πάντα και το πρώτο που θα εμφανιστεί. Επισής ο βαθμός του πυρετού διαφέρει από άτομο σε άτομο. Συχνότερα είναι αρκετά υψηλός αλλά σε κάποιους ασθενείς μπορεί να υπάρχουν μόνο δέκατα.

Άλλα, λιγότερο συχνά, συμπτώματα είναι οι Μυαλγίες, η Διάρροια, η Φαρυγγαλγία, ο Παραγωγικός Βήχας και η Απώλεια της Οσμής και της Γεύσης. Τέλος, σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχει Κεφαλαλγία, Ρινική Καταρροή, Ναυτία και Αιμόπτυση.

Ποιες επιπλοκές μπορεί να εμφανιστούν;

Ο ιός δεν προκαλεί σε όλους τον ίδιο βαθμό λοίμωξης. Κάποιοι θα έχουν
ήπια λοίμωξη (80% των περιστατικών), ενώ κάποιοι θα εμφανίσουν σοβαρή λοίμωξη. Οι ασθενείς με σοβαρή μορφή της ασθένειας βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης Πνευμονίας και άλλων επιπλοκών και επομένως χρειάζονται νοσηλεία. Συνολικά 5% των συνολικών κορουσμάτων θα χρειαστούν νοσηλεία στην Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) και 3% θα εκδηλώσουν το Σύνδρομο Οξείας Αναπνευστικής Δυσχέρειας (ARDS). Άλλες επιπλοκές που μπορούν να εμφανιστούν περιλαμβάνουν την Οξεία Καρδιακή Βλάβη, την Οξεία Νεφρική Βλάβη, το Shock και κάποιες Διαταραχές της Πήξης του Αίματος.

Πόσο γρήγορα εξελίσσεται η νόσος;

Η περίοδος επώασης του ιού, δηλαδή ο χρόνος που μεσολαβεί από την έκθεση μέχρι την εμφάνιση συμπτωμάτων, είναι 4-6 μέρες. Ο χρόνος από την εμφάνιση των συμπτωμάτων μέχρι την ανάγκη για νοσηλεία, για τα σοβαρά περιστατικά, είναι περίπου 7 ημέρες. Εάν η νόσος δεν περιοριστεί, την 9η περίπου ημέρα θα εμφανιστεί ARDS και τελικά, στις 2 εβδομάδες από την εμφάνιση των συμπτωμάτων, θα έρθει ο θάνατος. Αυτά τα νούμερα φυσικά είναι ενδεικτικά και ενδέχεται να διαφέρουν ανά περίπτωση.